શૂન્યતા અને ધર્મ: નિશિતાનીનું ચિંતન (Religion & Nothingness)

આ સંવાદ જાપાનીઝ ફિલસૂફ કેઇજી નિશિતાનીના મુખ્ય વિચારો પર પ્રકાશ પાડે છે, જેઓ પૂર્વીય અને પશ્ચિમી વિચારધારાના સંગમ સમાન ગણાય છે. નિશિતાનીના મતે ધર્મનો પ્રારંભ શૂન્યતા અને અસ્તિત્વની અર્થહીનતાના ઊંડા અનુભવમાંથી થાય છે, જેને તેઓ ‘નિહિલિટી’ (nihility) તરીકે ઓળખાવે છે. તેઓ આધુનિક વિજ્ઞાન અને યાંત્રીકરણને કારણે ઊભી થયેલી નિરર્થકતાનો સામનો કરવા માટે બૌદ્ધ ધર્મના ‘શૂન્યતા’ (shunyatta)ના સિદ્ધાંતનો ઉપયોગ કરે છે. આ સ્રોત સમજાવે છે કે જ્યારે મનુષ્ય પોતાના અહંકાર અને વિષય-વસ્તુ વચ્ચેના ભેદને તોડી નાખે છે, ત્યારે જ તે વાસ્તવિકતાનો સાચો અનુભવ કરી શકે છે. લેખક અહીં નિત્શે અને હાઈડેગર જેવા પશ્ચિમી ચિંતકોની ટીકાત્મક સમીક્ષા કરી ‘મહા મૃત્યુ’ માંથી ‘મહા જાગૃતિ’ તરફ જવાનો માર્ગ દર્શાવે છે. અંતે, આ ઑડિયો સંવાદ સાબિત કરે છે કે બૌદ્ધ અને ખ્રિસ્તી ધર્મના મૂળમાં રહેલી ત્યાગ અને શરણાગતિની ભાવના જ મનુષ્યને આધુનિક શૂન્યવાદમાંથી મુક્તિ અપાવી શકે છે.